FRANCHİSE SÖZLEŞMELERİ

Genel olarak Franchise Sözleşmeleri Kavramı

Franchise, birbirinden bağımsız iki taraf arasında imzalanan sui generis sözleşmeye bağlı bir ilişkidir. Dolayısıyla franchise sözleşmeleri her iki tarafa da hak ve yükümlülükler yükleyen bir sözleşme türüdür. Franchise sözleşmelerinin Doktrinde ve Yargıtayda birçok tanımı bulunmaktadır. Franchise sözleşmesi doktrinde Şener AKYOL tarafından, “münhasır satış ve servis imtiyazı” olarak adlandırılmaktadır. Yargıtaya göre ise “Franchise sözleşmesi, bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkına sahip tarafın belirli bir süre şart ve sınırlamalar dâhilinde işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin bilgi ve destek sağlamak suretiyle imtiyaz hakkına konu ticari işleri yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan doğan uzun dönemli ve sürekli bir iş ilişkileri bütününe dayanan, birbirinden bağımsız iki taraf arasında kurulan bir sözleşmedir.”

Franchise sözleşmesi, franchise veren ve alan taraflardan oluşmaktadır. Franchise alan, tamamen bağımsız bir kişi olduğundan, kendi ad ve hesabına çalışır ve bu nedenle de vekil, işçi, acente ve komisyoncudan farklıdır. Taraflar, gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilmektedir. Franchise alanın bağımsızlığı hakkında pek çok görüş bulunmakla birlikte baskın görüşe göre, franchise alan franchise verenden bağımsız, ayrı bir işletmede, kendi nam ve hesabına çalışmakta ve işletmenin risklerini de kendisi üstlenmektedir. Buna ek olarak, işletmedeki mallar üzerinde serbestçe tasarruf edebilmekte, işletmenin sermayesini kendisi getirmekte ve çalışma şekli ve düzeninde özgürdür. Franchise alan, franchise verenin ürettiği ya da sattığı malları tekrar satarak bir gelir elde etmektedir. Franchise veren, franchise alana talimat verebilir, kontrol yapabilir ve sözleşmeye konu malların satış fiyatını belirleyebilir. Ancak bu durum franchise alanın bağımsızlığını etkilememektedir.

Franchise sözleşmesinde şekil şartı aranmamaktadır. Dolayısıyla herhangi bir şekle tabi değildir fakat marka, patent lisansına ilişkin sözleşmelerin yazılı olarak yapılması gerekmektedir.

Franchise Sözleşmesinin Unsurları

Franchise alanın bağımsızlığı
Süreklilik
Franchise alanın franchise verene bedel ödemesi
Franchise verenin franchise alanı işin yürütülmesinde destekleme yükümlülüğü
Franchise verenin oluşturduğu sistem ve paketin varlığı
Franchise verenin franchise alana franchise sistemini oluşturan gayrimaddi haklarını kullandırması
Franchise alanın franchise verenin talimatlarına uyma yükümlülüğü

Franchise Sözleşmesinin Türleri

Sözleşmenin konusuna göre
Dağıtım kanallarına göre
Tarafların bulundukları ülkelere göre
Franchise alıcılarına göre
Franchise işlemlerinin içeriği ve niteliğine göre

Tarafların Borç ve Yükümlülükleri

Franchising sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olduğu için bir tarafın borçları aynı zamanda diğer tarafın haklarını oluşturmaktadır.

Franchise verenin borçları:

-Franchise sistemindeki fikri ve sınaî unsurları kullandırma borcu
-Sözleşme öncesi franchise alanı aydınlatma borcu
-Franchise alanı koruma ve destekleme borcu
-Gerekli mal ve malzemeleri franchise alana teslim etme borcu
-Franchise alana tanıdığı bölgede başka franchise vermeme borcu

Franchise alanın borçları:

-Franchise konusu ürün ve malzemeleri franchise verenden alma borcu
-Franchise bedeli ödeme borcu
-Mal ve hizmetlerin sürümünü kendi nam ve hesabına yapma ve sürümü destekleme borcu
-Franchise sistemindeki fikri ve sınaî unsurları kullanma borcu
-Franchise verenin talimatlarına uyma ve kontrollerini kabul etme borcu
-Franchise verenin menfaatlerini koruma ve sadakat borcu

Franchise Sözleşmesinin Sona Ermesi

Franchise sözleşmesi kendiliğinden ve taraflarca olmak üzere iki şekilde sona erebilir. Franchise sözleşmesi belirli süreli olarak yapılmış ise bu sürenin bitimi ile sözleşme kendiliğinden sona ermektedir. Aynı şekilde, franchise alanın ölümü, iflası veya ehliyet kaybı da sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirecektir.

Sözleşmenin taraflarca sona erdirilmesi ise, olağan ve olağanüstü olarak ikiye ayrılmaktadır. Olağan fesih, bitme anı kararlaştırılmayan ifa edilmekte olan sözleşmenin, taraflardan biri tarafından, bir sebebe dayanmaya gerek olmaksızın tek taraflı irade beyanıyla ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir. Olağanüstü fesih ise haklı sebebin varlığı halinde ortaya çıkmaktadır. Haklı sebebin varlığı halinde taraflardan biri sözleşmeyi ileriye etkili olarak sona erdirebilmektedir. Örneğin taraflardan birinin sözleşmeye dayalı borçlarını yerine getirmemesi gibi bir sebep tarafların dürüstlük kuralına göre sözleşmeyi devam ettirmelerini haklı kılmıyorsa, sözleşmenin feshine sebep olacaktır.