İHTİYATİ HACİZ NEDİR?

İcra takibine başvurulduktan sonra ödeme emri borçluya tebliğ edilir ve takip türüne göre yasal sürelerin geçmesinden sonra haciz işlemine geçilebilir. Borçlu aleyhine başlatılan icra takibinden sonra geçmesi gereken yasal sürelerde kötü niyetli borçlu üzerine haciz konulabilecek mal varlığını başkasına devredebilir veya başkaca mal kaçırma eyleminde bulunabilir. Örneğin borçlu üzerine kayıtlı olan evini veya arabasını satabilir, banka hesaplarındaki parasını çekebilir, borsadaki hisselerini satabilir, değerli ve satılabilir nitelikteki taşınır mallarını satarak paraya çevirebilir. Borçlunun mal kaçırmasını engellemek için borçlu aleyhine icra takibine başlamadan önce ihtiyati haciz kararı almak gerekir. İhtiyati haciz genel olarak, borçlunun mal kaçırma, borcu ödemeden veya imkân varken taahhüt vermekten kaçınma ile borçlunun kendisinin kaçması durumlarında uygulanan mahkeme kararına dayanan, tüm bunlar yapılırken borçlunun mallarına gelebilecek olası zararlar için alacaklıdan peşinat olarak teminat alınan haciz türüdür.
 
Borçlu aleyhine ihtiyati haciz kararı alabilmek için öncelikle alacağın rehinle teminat altına alınmamış olması gerekir. Örneğin ipotek konularak satılan bir evin borcunu ödemeyen banka borçlusu aleyhine ya da üzerinde rehin bulunan bir arabanın borcunu ödemeyen borçlu aleyhine ihtiyati haciz kararı alınamaz.  İhtiyati haciz talep edebilmenin ikinci şartı alacağın vadesinin gelmiş olmasıdır. Alacağın vadesi gelmemişse ihtiyati haciz istenemez.

İhtiyati haciz, asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesine verilecek dilekçeyle talep edilir. Bu dilekçe duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden incelenerek şartların varlığı halinde karar verilir. İhtiyati haciz kararı verilmesi teminat şartına bağlanmıştır. Teminat, alacağın yüzde on veya on beş kadarı bir miktarın mahkeme veznesine bloke edilmesi veya banka teminat mektubunun sunulmasıdır. Teminatın amacı haksız ihtiyati hacze başvurulup borçlunun mağduriyetinin giderilmesini sağlamaktır. Takip kesinleştikten sonra teminat mahkemeye müracaat sonrası geri alınabilir.

 
Asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesinden alınan ilamı icra dairesine getirilmekle genel olarak o gün borçlu adresine veya talep edilen adreslere ihtiyati haciz uygulamak üzere haciz edilebilir, icra dairesince dosya açılarak borçluya tebliğ yapılmaksızın borçlu mal varlıkları sorgulanabilir sistem üzerinde bu mallara ilişkin haciz işlemi uygulanabilir.

Şunu da belirtmek gerekir ki; her alacağa ihtiyati haciz istenemez. Belgeye (çek, senet, bono vs.) ve ilama dayanması gerekir.
 
İhtiyaten yapılan haciz işlemleri, İcra İflas Kanunu Madde 261 gereği ihtiyati haciz kararı, verildiği tarihten 10 gün içerisinde yetkili icra müdürlüğünden (mahkemenin yargı çevresi içerisinde kalan daire) kararın infazının istenmesi gerekir. Aksi takdirde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. Haczedilen menkul malların 6 ay içerisinde satışının istenmemesi veya haczedilen gayrimenkul malların 1 yıl içerisinde satışının istenmemesi halinde de ihtiyati haciz kalkar.
 
Diğer taraftan İcra İflas Kanunu Madde 264/2 gereğince ihtiyati hacizden sonra borçlu ödeme emrine itiraz ederse bu itiraz hemen alacaklıya veya vekiline tebliğ edilir. Alacaklı veya vekili 7 gün içerisinde tetkik merciine borçlu itirazın kaldırılmasını istemek zorundadır. Aksi takdirde İcra İflas Kanunu Madde 264/4 gereği ihtiyati haciz hükümsüz sayılır.
 
Borçlunun mal kaçırma ihtimalini ortadan kaldırarak alacaklının alacağını garanti altına almasını sağlayan ihtiyati haciz sıklıkla uygulanmakta ve alacaklı lehine fayda sağlamaktadır.

SIKLIKLA SORULAN SORULAR

Genel olarak ihtiyati haciz nedir?

İhtiyati haciz hangi şartlarda istenebilir, koşulları nelerdir?

İhtiyati haciz kararının icrası

İhtiyati haczin kaldırılması

İhtiyati hacizden kaynaklı tazminat davası

Genel Olarak İhtiyati Haciz Nedir?

İhtiyati haciz para alacaklarına ilişkin mevcut veya müstakbel takibin sonucunun güvence altına alınması için mahkeme kararı ile borçlunun mal varlığına el konulmasını sağlayan geçici hukuki bir korumadır. Alacaklı yetkili mahkemeden uygun bir dilekçe ile doğmuş veya doğmamış alacağına istinaden ihtiyati haciz talep eder ve mahkeme bu talebi kabul ederse alacaklının yüzde 10 ila yüzde 15 arasında değişen bir teminat yatırmasına karar verir. Bu teminat yatırılmadan mahkemenin ihtiyati haciz kararını vermesi olanaksızdır. İhtiyati haciz genel olarak takip hukuku içerisinde para alacaklarına ilişkin bir geçici hukuki koruma olarak, örneğin iflas ve tasarrufun iptali davaları çerçevesinde de uygulama alanı bulmasına rağmen, ağırlıklı olarak icra hukuku içerisinde ve ona bağlı olarak uygulama alanı bulduğundan bu bölüm altında incelenmiştir.

 

İhtiyati Haczin Şartları Nelerdir? Hangi Koşullarda İstenebilir?

Bu hususu A) İhtiyati Hacze Konu Olan Alacak ve B) İhtiyati Haciz Sebepleri olmak üzere iki ana başlık altında inceleyebiliriz. Öncelikle İhtiyati hacze konu olan alacak bakımından, alacağın bir para alacağı olması gerekir. İhtiyati haciz talebi bakımından, para alacağının kaynağının, sebebinin ve alacağın bağlı olduğu belgenin bir önemi yoktur. Özetle para veya para olarak talep edilebilen bir alacak olması gereklidir. İhtiyati hacze konu olan alacak bakımından diğer bir şart ise, alacağın rehinle teminat altına alınmamış olmasıdır. Alacak rehinle teminat altına alınmışsa, rehinli malın kıymetinin alacağı karşıladığı oranda ihtiyati haciz istenmesi mümkün değildir; ancak rehin teminatı dışında kalan kısım için ihtiyati haciz istenebilir. Burada dikkat çekmek isteriz ki kanunun aradığı, alacağın rehinle teminat altına alınmış olmasıdır; yani alacak rehin dışında bir teminat ile teminat altına alınmışsa ihtiyati haciz istenebilir.

İhtiyati haciz sebeplerini ise genel ve özel sebepler olarak ele alacağız. Genel olarak Alacaklı kişinin ihtiyati haciz talebi alacağın muaccel olup olmamasına göre farklılaşır. Muaccel olan alacaklar bakımından kanun herhangi bir şart aramadan ihtiyati haciz istenebilecekken henüz vadesi gelmemiş muaccel olmayan alacaklar için kanun koyucu ihtiyati haciz istenebilmesi için bir takım sebeplerin bulunmasına bağlamıştır.

 Bu sebepler şunlardır;

- Borçlunun belli bir yerleşim yerinin olmaması

- Borçlunun Taahhütlerinden Kurtulmak Maksadıyla Mallarını Gizlemesi, Kaçırması Veya Kendisinin Kaçmaya Hazırlanması Yahut Kaçması Ya Da Bu Maksatla Alacaklının Haklarını İhlal Eden Hileli İşlemlerde Bulunması.

 
Yukarı da belirttiğimiz genel sebeplerin haricinde özel olarak iki hal daha bulunmaktadır, bunlar;

- Konkordato(konkordatonun tasdiki talebinin reddi halinde ihtiyati haciz istenebilir)

- Tasarrufun iptali davasında(tasarrufun iptali davası açılmadan veya dava ile birlikte, ihtiyati haciz istenebilir.)

İhtiyati Haciz Kararının İcrası

İhtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde alacaklının ihtiyati haciz kararının icrasını istemesi gerekir. Alacaklı, on gün içinde ihtiyati haciz kararının icrasını istemezse, ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar ve daha sonra uygulanamayacaktır.

İhtiyati haciz kararının icrasının, ihtiyati haciz kararını veren mahkemenin yargı çevresinde ki icra dairesinden istenmesi gerekir. İhtiyati haczin icrasına ilişkin şikayetler, icra işlemini yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.

İhtiyati haczin kaldırılması

İhtiyati haczin kaldırılması için  itiraz ve  teminat olmak üzere iki yol düzenlenmiştir. Ancak belirtmek gerekir ki ihtiyati haciz kararının gerçek anlamda kaldırılması itiraz üzerine mümkündür. Teminat karşılığında ise ihtiyati haciz kararı tam olarak kalkmamakla beraber yatırılan teminat üzerine devam etmektedir.

1)     İhtiyati haciz kararına itiraz: ihtiyati hacze itiraz teknik anlamda bir dava veya kanun yolu sayılmaz, bir başvuru yolu bir hukuki çare olarak nitelendirilebilir. Borçlular ve Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler itiraz yoluna başvurabilir. Borçlu itiraz sebebi olarak yalnızca;

–         mahkemenin yetkisine

–         ihtiyati haciz sebeplerine

–         teminata dayanabilir.

Üçüncü kişiler ise mahkemenin yetkisi haricinde diğer iki sebebe dayanma imkanlarına sahiptirler.

2)     Teminat karşılığı İhtiyati Haczin Kaldırılması: Bu imkan yalnızca borçluya sağlanmıştır. İhtiyati haciz talebinin kabulü halinde, ihtiyati haciz mutlak anlamda değil, ihtiyaten haczedilen şey üzerinden kaldırılır, teminat üzerinden devam eder.

İhtiyati Hacizden Kaynaklı Tazminat Davası

İhtiyati haciz koyduran alacaklı, haksız çıkarsa, borçlunun ve üçüncü kişilerin haksız ihtiyati hacizden kaynaklanan zararlarını tazmin etmek zorundadır. Haksız ihtiyati haciz koyduran alacaklı, bu sebeple borçlunun ve üçüncü kişinin tüm zararlarından sorumludur.

Burada ki sorumluluk bir tür fedakarlığın denkleştirilmesine dayanan kusursuz sorumluluk halidir.

Bu tazminat davası, genel mahkemelerde, genel hükümlere göre açılır ve genel olarak bir tazminat davasına ilişkin yargılama özellikleri gösterir. Ancak bu davanın ihtiyati haciz kararını veren mahkemede de görülmesi mümkündür.

İcra İflas kanununda açıkça düzenlenmemekle beraber, doktrin tarafından ağırlıklı olarak bu davanın zamanaşımı bakımından bir yıllık zamanaşımına tabi olduğu kanaati hakimdir.