4077 SAYILI TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN VE UYGULAMASI

 

4077 Sayılı Yasa Kapsamında Kalan İşlemler Nelerdir?

 

Yasa koyucu bu kanun ve ilgili mevzuatla tüketiciyi korumayı amaç edinmiştir.

Tüketicinin Korunması Kanunu mal ve hizmet piyasalarında tüketici ile satıcı veya sağlayıcı arasında yapılan her türlü hukuki işlemi tüketici işlemi saymak suretiyle önemli ölçüde genişletmiştir.

Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunda açıkça ifade edildiği üzere mal veya hizmet piyasalarında taraflardan birinin tüketiciden oluştuğu her türlü tüketici işlemi bu yasa kapsamında kalır.

Yasa koyucu bu halde tüketicinin taraf olduğu her türlü tüketici işlemini bu yasa kapsamına alarak tüketiciye mümkün olduğu kadar geniş koruma alanı sağlamaya çalışmıştır. Tüketici işlemi mahiyetinde olan hukuki ilişkilerde, taraflardan birisi istisnasız tüketici, karşı taraf da satıcı veya sağlayıcı konumunda olan kimsedir. Burada tüketici işlemi ile kast edilen tüketici sözleşmeleridir.

 

Bu yasa kapsamına göre tüketici, satıcı-sağlayıcı, tüketim işlemi gibi ifadeler nasıl tanımlanmaktadır?

 

Bir mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinen, kullanan veya yararlanan gerçek ya da tüzel kişiler tüketicidir.

Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki faaliyetleri kapsamında tüketiciye mal veya hizmet sunan gerçek veya tüzel kişilere satıcı- sağlayıcı denir.

Mal veya hizmet piyasalarında tüketici ile sağlayıcı arasında yapılan her türlü hukuki işleme tüketici işlemi denir.

Bu tanıma özellikle dikkat edilmesi gerekir. Çünkü esas itibariyle Tüketici Kanunu uygulaması ile ilgili temel alınacak en önemli kriterdir.

 

Tüketici Sözleşmelerinin Özellikleri nelerdir?

 

a. Mal veya hizmet alınmasını amaçlayan bir sözleşme olmalıdır. Sözleşme ile tüketici bir mal veya hizmet elde etmeyi amaçlar. Bu halde kural olarak sözleşme tam iki tarafa borç yükleyen niteliktedir. Yani yapılan sözleşme ivazlıdır.

b. Sözleşmenin çeşidi ve niteliği önem taşımaz. Kural olarak tüketicinin taraf olduğu her türlü tüketici sözleşmeleri yasanın koruma alanına girer. Yapılan sözleşmenin niteliği ve çeşidi önem arz etmez.

 

Örnek: Tüketicilere mal ve hizmet arzını amaçlayan her türlü

- Satış sözleşmesi

- Trampa sözleşmesi

- Taksitli satış sözleşmesi

- Devre Tatil sözleşmesi

- Paket tur sözleşmeleri

- Kampanyalı satış sözleşmeleri

- Kapıdan satış sözleşmeleri

- Tüketicinin taraf olduğu mesafeli sözleşmeler

- Kredi kartı sözleşmeleri

-Tüketici Kredisi sözleşmeleri (Konut Kredi Sözleşmeleri, Taşıt Kredi Sözleşmeleri, Nakdi Kredi Sözleşmeleri)

- Abonelik sözleşmeleri

- Eğitim sözleşmeleri

Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında kalır ve tüketiciye sağlanan koruma hükümlerinden istifade eder.

 

Tüketici sözleşmesi niteliğinde olmakla birlikte Yargıtay Uygulamalarına göre bazı sözleşmeler bu yasa kapsamında kabul edilmemektedir. Bu nedenle bu tür sözleşmelerden doğan ihtilaflarda genel mahkemeler görevli kabul edilmektedir. Örneğin;

- Eser sözleşmesi

- Vekalet sözleşmesi

- Taşıma sözleşmesi

- Sigorta sözleşmeleri.

 

Yargıtay taşıma ve sigorta sözleşmelerinin Ticaret Kanununda düzenlendiğini, mutlak ticari dava olduğunu, bu nedenle Tüketici Kanunu kapsamı dışında kaldığını kabul etmektedir. Aynı şekilde eser sözleşmesi Borçlar Kanununda özel olarak düzenlendiğinden Tüketici Kanunu kapsamında kabul edilmemektedir.

Öğretide ağırlıklı olarak kabul edilen görüşlere göre taraflardan birinin tüketici olduğu ve tüketici işlemi mahiyetindeki her türlü sözleşme ilişkisinde Tüketici Kanununun uygulanması zorunludur.

 

            c. Sözleşmenin taraflarından birinin mutlaka tüketici olması gerekir. Taraflar arasında yapılan sözleşmede, taraflardan birinin mutlaka tüketici olması zorunludur.

            d. Tüketicinin mal veya hizmeti özel kullanma ya da tüketim için satın alması gerekir.

 

Tüketicilerin başvuru mercileri neresidir ve hangi durumda mahkemeye başvurmalıdırlar?

Taraflardan birinin tüketici, diğer tarafın satıcı veya sağlayıcı olduğu her türlü tüketici işleminden kaynaklanan ihtilaflarda kural olarak tüketici mahkemeleri görevlidir.

Ancak yapılan tüketici sözleşmesinin parasal karşılığı aşağıda belirtmiş olduğumuz sınırlar içerisinde ise tüketici hakem heyetine başvuru yapılmalıdır.

İl ve ilçe tüketici hakem heyetlerine yapılacak başvurularda, 5 bin 650 Türk Lirası’nın altında bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetleri, büyükşehir statüsünde olan illerde 5 bin 650 Türk Lirası ile 8 bin 480 Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetleri, büyükşehir statüsünde olmayan illerin merkezlerinde 8 bin 480 Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetleri, büyükşehir statüsünde olmayan illere bağlı ilçelerde 5 bin 650 Türk Lirası ile 8 bin 480 Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetleri, parasal sınırlar bazında görevlidir.

Her halde 8 bin 480 Türk Lirasının üstünde bulunan uyuşmazlıklarda Tüketici Mahkemeleri görevlidir.

 

Tüketici hakem heyeti kararına karşı itiraz edebilir miyim?

Tüketici Hakem Heyetleri kararlarına karşı taraflar kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde Tüketici Mahkemelerine itiraz edebilirler.

 

Tüketici Mahkemelerine kimler dava açabilir?

Tüketici Mahkemelerinde Tüketiciler, Tüketici örgütleri, Tüketici dernekleri, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Tüketici sözleşmesine taraf olan satıcı ve sağlayıcılar, üreticiler dava açabilir.

 

Tüketici hakem heyetlerinin kuruluş amacı nedir ve burada verilen kararların daha sonradan kullanılma imkânı var mıdır?    

Tüketici Hakem Heyetleri tüketici ve satıcı veya sağlayıcılar arasında çıkacak uyuşmazlıkları çözümlemek amacıyla kurulmuştur.

Tüketici Hakem Heyetlerinde verilen kararlar Tüketici Mahkemelerinde delil olarak kullanılabilir.

                       

TÜKETİCİ HAKEM HEYETİNE BAŞVURU DİLEKÇESİNİN HAZIRLANMASI VE BAŞVURUNUN USÜLÜ NASIL OLMAKTADIR?        

Başvuru, başvuru hakkına sahip kişilerin(Tüketici, Satıcı, Sağlayıcı…) hazırlayacağı bir dilekçe ile yapılır. Hazırlanan dilekçeye delil oluşturabilecek diğer belgelerin eklenmesi gerekir. Bu belgeler sözleşme, fatura, teslimat fişi, banka dekontu… gibi belgeler olabilir.

Başvuru evraklarının taraf sayısının bir fazlası olacak şekilde hazırlanması başvurunun daha hızlı ilerlemesine katkı sağlayabilir.

 

Ayıplı Mal Ve Ayıplı Hizmet nedir?

Satışa sunulan bir ürünün ambalajında etiketinde tanıtma ve kullanma kılavuzunda ürünle ilgili reklam ve ilanlarda, satıcı tarafından belirtilen hususların ve özelliklerin üründe bulunmaması veya tahsis ya da kullanım amacı bakımından malın değerinin veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi hukuki veya ekonomik eksiklikler ayıp sayılır. Bu eksiklikleri taşıyan mal ve ürünler ise ayıplı mal sayılır (4077 s.K.m.4/1).

Üründe mevcut olan ayıp açık ayıp ve gizli ayıp şeklinde ikiye ayrılmaktadır.

Satılan üründe var olan ve gözle görülebilen, ilk bakışta fark edilebilen ayıplar açık ayıp sayılır ve bu tür ayıpların malın teslim tarihinden itibaren 30 gün içerisinde satıcıya bildirilmesi zorunludur.

 

Dış muayene ile tespit edilemeyen ve malın kullanımı ile birlikte zaman içerisinde ortaya çıkan veya çok detaylı teknik inceleme sonucu anlaşılabilen ayıplar, gizli ayıp sayılır. Daha uzun bir süre için sorumluluk üstlenilmemiş ise ayıplı maldan sorumluluk ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren 2 yıllık zaman aşımına tabidir. Ancak satılan malın ayıbı satıcının ağır kusuru veya hilesi ile gizlenmişse satıcı zaman aşımı süresinden yararlanamaz. (4077 s.K.m.4/4).

Tüketicinin onarım hakkını kullanmasına rağmen malın tüketiciye teslim edildiği tarihten itibaren belirlenen garanti süresi içinde kalmak kaydıyla 1 yıl içinde aynı arızanın 2’den fazla tekrarlanması (en az 3 kez) veya farklı arızaların 4’den fazla (5 kez) meydana gelmesi veya belirlenen garanti süresi içinde farklı arızaların 6’dan fazla olması (7 kez) durumunda bu arızaların maldan yararlanamamayı sürekli kılması halinde tüketici malın ücretsiz değiştirilmesini, bedel iadesi veya ayıp oranında bedel indirimi yapılmasını talep edebilir (4077 s.K.m.13, Garanti Belgesi Uygulama Esaslarına Dair Yönetmelik m.14. Bu yönetmelik R.G.: 14.06.2003-25138 sayıda yayımlanmıştır).

Malın tamir süresi en fazla 30 iş günü olup, arızanın 15 iş günü içerisinde giderilememesi halinde imalatçı-üretici veya ithalatçı, malın tamiri tamamlanıncaya kadar benzer özelliklere sahip başka bir malı tüketicinin kullanımına tahsis etmek zorundadır (Garanti Yönetmeliği m.6/IV-V). Tüketicinin talebi halinde, satıcı bunu geri çeviremez.

 

Malın ayıplı olması durumunda tüketicinin hakları nelerdir?

- Sözleşmeden dönme ve bedel iadesini isteme hakkı,

- Malın ayıpsız yenisi ile değiştirilmesi,

- Ayıp oranında bedelden indirim,

- Ücretsiz onarım isteme haklarına haizdir. (4077 s.K. 4, 4/A)

Tüketici Kanununda tüketici lehine getirilen en önemli ilkelerden birisi imalatçı, üretici, satıcı, bayii, acente, ithalatçı, kredi veren (bağlı kredi veren sadece malın zamanında teslim veya ifa edilmemesi halinde) sorumludur.

 

Haksız Şart Nedir?

4077 sayılı yasanın 6 maddesinde yapılan düzenlemeye göre, satıcı ve sağlayıcının tüketici ile müzakere etmeden tek taraflı olarak sözleşmeye koyduğu, tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde iyi niyet kurallarına aykırı düşecek biçimde, tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme koşulları haksız şart sayılır.

Buna göre sözleşmedeki bir hükmün haksız şart olarak değerlendirilebilmesi için;

Tüketici Kanununda Düzenlenen Sözleşme Tipleri nelerdir?

1.Taksitli Satış

Taksitli satış, satış bedelinin en az iki taksitte ödendiği ve mal veya hizmetin düzenlendiği anda teslim veya ifa edildiği satım türüdür. Taksitli satış sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması zorunludur.

Yapılan sözleşmenin bir nüshasının tüketiciye verilmesi zorunludur.

Kalan borcun tamamının muaccel hale gelmesinin koşulu nedir?

Satıcı veya sağlayıcı taksitlerden birinin veya birkaçının ödenmemesi halinde, kalan borcun tümünün ifasını talep etme hakkını saklı tutmuşsa, bu hak ancak satıcının bütün edimlerini ifa etmiş olması durumunda ve birbirini izleyen en az iki taksit miktarının ödemede temerrüde düşmesi ve ödenmeyen taksit toplamının satış bedelinin en az onda biri (%10) olması halinde kullanılabilir.

Ancak satıcının bu hakkını kullanabilmesi için en az 1 hafta süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması zorunludur.

 

2.Devre Tatil Sözleşmeleri

Devre tatil sözleşmeleri, en az 3 yıl süre için yapılan ve bu süre zarfında, yıl içinde belirli veya belirlenebilecek ve 1 haftadan az olmayacak dönem için bir veya daha fazla sayıdaki taşınmazın kullanım hakkı, devri ya da devir taahhüdünü içeren sözleşmelerdir. Yapılan bu sözleşmenin yasa gereği bir örneğinin tüketiciye verilmesi zorunludur. Ayrıca devre tatille ilgili ayrıntılı usul ve esaslar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenir (4077 s.K. m.6/B).

Devre tatil sözleşmeleri hakkındaki yönetmelikte yapılan ayrıntılı düzenlemeyle de tüketici sözleşmenin her iki tarafça imzalanmasından itibaren 10 gün içinde hiçbir sebep göstermeksizin ve hiçbir hukuki ve cezai sorumluluk üstlenmeksizin cayma hakkını kullanarak sözleşmeden dönebilir.

Bu sözleşmelerden dolayı çıkan ihtilaflarda Tüketici Mahkemeleri görevlidir.

3.Paket Tur Sözleşmeleri

Paket Tur sözleşmeleri, ulaştırma,  konaklama ve bunlara yardımcı sayılmayan diğer turistik hizmetlerin en az ikisinin birlikte her şeyin dahil olduğu fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti 24 saatten uzun bir süreyi kapsayan veya gecelik konaklamayı içeren bir sözleşmedir. Yazılı olarak yapılması ve bir nüshasının tüketiciye verilmesi zorunludur.

4. Kampanyalı Satış Sözleşmeleri

Taksitli satış, satım bedelinin en az iki taksitle ödendiği ve malın veya hizmetin, sözleşmenin düzenlendiği anda teslim veya ifa edildiği satış türüdür.

Kampanyalı satış, gazete, radyo, televizyon ilanı ve benzeri yollarla tüketiciye duyurularak düzenlenen kampanyalara iştirakçi kabul edilmesi veya malın-hizmetin daha sonra teslim veya ifa edilmesi suretiyle yapılan satımdır.

Kampanyalı satışlar Bakanlık izni ile yapılır. İlan ve taahhüt edilen mal veya hizmetin ifasının hiç ya da gereği gibi yapılmaması durumunda satıcı-sağlayıcı, bayi-acente, imalatçı-üretici, ithalatçı ve koşulları mevcut ise kredi veren müteselsilen sorumludur. (4077 s.K. m.7). Buna göre Yasada belirtildiği şekilde ilan yapılması ya da buna benzer duyuru yöntemi kullanılarak, örneğin bayinin vitrinine astığı reklam ve ilanlar ya da tüketicilerin adreslerine gönderdiği ilanlar yolu ile yapılan duyurular dahi bu kapsamda değerlendirilir.

Kampanyalı Satışlara İlişkin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 2.madde hükmüne göre, kampanyalı satışlar ile kampanyalı satış olarak nitelendirilmeyen ancak malın veya hizmetin daha sonra teslim veya ifa edilmesi suretiyle yapılan her türlü satış ve bu satışları yapan gerçek ve tüzel kişilerin bu kapsamda olduğu ifade edilmiştir.

Mal veya hizmetin sonradan teslimi veya yerine getirilmesi koşulu ile yapılan satışlar ön ödemeli satış niteliğinde olup, bu ve benzeri satışlar 4077 sayılı Yasa 7. md.de öngörülen kampanyalı satışlar kapsamına girer. (Aynı görüşte 13 H.D. 13.12.1999, 9298/9485 s.K.)

5. Kapıdan Satış Sözleşmeleri

Taksitle satış, satım bedelinin en az iki taksitle ödendiği malın veya hizmetin düzenlendiği anda teslim veya ifa edildiği satım türüdür. Sözleşmenin yazılı şekilde yapılması zorunludur.

Sözleşmeden ayrı olarak kıymetli evrak niteliğinde senet düzenlenmesi halinde, her bir senedin her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde ve sadece nama yazılı olarak düzenlenmesi zorunludur. (4077 s.K. 6/A).

Ancak eğitim veya kültürel amaçlı kitap, dergi, ansiklopedi, ses ve video kaseti, sözlü veya görüntülü manyetik bant veya optik disk ve benzerlerini kapsayan kapıdan satışlara ilişkin yönetmelik hükümleri uygulanmaz ve buna göre tüketicinin cayma hakkı mevcut değildir. (Yönetmelik m.14) Zira bu tür ürünlerin çoğaltılması ve kopyalanması kolaydır.

6. Mesafeli Sözleşmeler

Mesafeli sözleşmelerde yazılı, görsel ve elektronik ortamda veya diğer iletişim araçları kullanılarak taraflar yüzyüze gelmeden yapılan mal ve hizmetin tüketiciye anında veya sonradan teslimi ya da ifası kararlaştırılan sözleşme tipidir. (4077 s.K. 9/A ve Mesafeli Sözleşmeler Uygulama Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmelik m.2; bundan sonra yönetmelik olarak ifade edilecektir.)

Bu tür sözleşmelerin yapılmasından önce karşı tarafın tüketiciye isim, unvan, adres, verilecek hizmetin temel özellikleri, satış fiyatı, geçerlilik süresi, ödemelerin nasıl yapılacağı, cayma hakkı, teslim ve hizmet programı ve ihtilaf halinde talep ve şikâyetlerin iletilebileceği adres ve telefonların açık bir şekilde tüketiciye bildirilmesi zorunludur. (Yönetmelik m.5) Ön bilgilerin doğru ve eksiksiz olarak karşı tarafa ulaştığı teyit edilmeden, sözleşme yapılamaz. Mevcut olayda olduğu üzere elektronik ortamda yapılan sözleşmelerde bu teyit işlemi, yine elektronik ortamda yapılabilir. (Yön.m.6) Yapılan sözleşmede tarafların isim ve ünvanları, sözleşme tarihi, ifa tarihi ve şekli, mal ve hizmetin cinsi ve diğer hususların ayrıntılı bir şekilde bulunması zorunludur. Malın teslim tarihinden itibaren tüketici 7 gün içerisinde herhangi bir gerekçe belirtmeksizin cayma hakkını kullanabilir.

Tüketici Kredisine Dair Sözleşmelerin Şartları Nelerdir?

Tüketici kredisi, tüketicilerin bir mal veya hizmeti edinmek amacıyla kredi verenden nakit olarak aldıkları kredidir. Tüketici kredi sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur. Sözleşmenin bir nüshasının tüketiciye verilmesi gerekir. Taraflar arasında yapılan sözleşmede öngörülen kredi şartları, sözleşme süresi içerisinde tüketici aleyhine değiştirilemez.

Sözleşmede yasada belirtilen unsurların yer alması zorunludur. (Ana para, faiz, oran, temerrüt faiz oranı, erken ödeme, para birimi vs.)

Tüketici kredi sözleşmelerinde kredi veren taksitlerden birinin veya birkaçının ödenmemesi halinde kalan borcun tümünün ifasını talep etme hakkını saklı tutmuş ise bu hak ancak kredi verenin bütün edimlerini ifa etmiş olması durumunda ve tüketicinin bir birini izleyen en az iki taksiti ödemede temerrüde düşmesi halinde kullanılabilir, ancak kredi verenin bu hakkı kullanabilmesi için en az bir hafta süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması gerekir.(4077 s.K. 10/III)

Kredi Kartı Sözleşmelerinde Yetkili Merciler Nerelerdir?

Kredi kartı üyelik sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri ve hakem heyetleri görevlidir.

Süreli Yayın Sözleşmesinin Şartları Nelerdir?

Süreli yayın kuruluşlarınca düzenlenen her ne amaç ve şekilde olursa olsun bilet, kupon, iştirak numarası, oyun, çekiliş vb.yollarla süreli yayın dışında ikinci bir ürün veya hizmetin verilmesini taahhüt eden kitap, dergi, ansiklopedi, afiş, bayrak, poster, sözlü veya görüntülü manyetik bant veya optik disk gibi süreli yayıncılık amaçlarına aykırı olmayan kültürel ürünler dışında hiçbir mal ya da hizmetin taahhüdü ve dağıtımının yapılamadığı sözleşmelerdendir.

Bu amaçla kampanya düzenlenmesi halinde süre 60 günü geçemez. Kampanya konusu mal veya hizmet bedelinin bir bölümünün tüketici tarafından karşılanması istenemez.

Kampanya süresince süreli yayının satış fiyatı kampanya konusu malın veya hizmetin yol açtığı maliyet artışı nedeniyle artırılamaz. Mal veya hizmetin ayrılmaz ve tamamlayıcı nitelikte olan parçaları ayrı kampanya konusu yapılamaz.

Abonelik Sözleşmelerinde Yetkili Merci Neresidir?

Abonelik sözleşmesinden kaynaklanan davalarda, 4077 sayılı Kanun 3/e,f,h; 11/A maddeleri uyarınca Tüketici Mahkemeleri görevli ve yetkilidir.