İŞÇİ VE İŞVEREN AÇISINDAN KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 

Avukat Melek Özyurt

Veri diğer anlamıyla bilgi dijital çağın en önemli gücüdür. Kişisel veriler kişi ruhsal ve fiziki varlığının başlıca özelliklerinden birisi olmuştur.

Kişisel verilerin güvenliği kişi güvenliğinin bir parçası olduğu ve bu konuda düzenlemelerin yapılarak önlemlerin alındığı günümüzde hayatımızın bir çok alanında kişisel veri hukukunun yansımaları yaşanmaktadır.

İşveren iş akdinin devamı gereğince işçinin kimi kişisel verilerini elde etmekte ve kullanmaktadır. 

İşverenin işçiyi gözetme borcu hukuk devletinin gereklerindendir. İşçinin maddi ve manevi değerleriyle beraber kişisel verileri de işverenin gözetme borcunun kapsamına girmektedir. Kişisel veriler anayasal güvence kapsamındadır. Bu husus 6698 S.Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile de ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir.

Tüm bireylerin kişisel verileri koruma hakkı vardır buna karşılık işverenin de bilgi edinme hakkı kapsamında işçinin kişisel verilerine ulaşma ihtiyacı bulunmaktadır. Bu durumda işçi ve işveren arasında adil bir dengenin sağlanması gerekecektir.

1- KİŞİSEL VERİ NEDİR?

6698.S KVKK uyarınca kişisel veri “Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir.(m.3/d).İşçinin özel yaşamını ilgilendiren her husus (örneğin; cinsiyet, dil, din ,ırk, mail yazışmaları vb.)kişisel veridir.

KVKK m.3/e’ye göre kişisel verilerin işlenmesi  “Kişisel verilerin tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan  yollarla  elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi,yeniden düzenlenmesi,   açıklanması aktarılması , devralınması,elde edilebilir  hale gelmesi,sınıflandırılması ya da kullanılmasının engellenmesi gibi veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlem” olarak nitelendirilmiştir. 

2- KİŞİSEL VERİLER İŞLENİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Anayasa’nın 20. Maddesinde “Kişisel veri ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir.” hükmü yer almaktadır.

Bununla birlikte kişisel veriler ancak belirli ilkelere uygun olarak işlenebilir. İlgili KVKK hükmüne göre kişisel veriler; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma, doğru ve gerektiğinde güncel olma, belirli ve açık meşru amaçlar için işlenme ,işlendikleri  amaçla bağlantılı,sınırlı, ve ölçülü olma, ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme ilkelerine uygun olmak zorundadır.   

Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi KVKK m.7’de düzenlenmiştir.İlgili hüküm şöyledir:”(1) Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir. (2) Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır. (3) Kişisel verilerin silinmesine, yok edilmesine veya anonim hâle getirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.”

Kişisel verilerin aktarılmasında da aynı  usul ve esaslar gözetilmektedir.

İŞVERENİN HUKUKİ SORUMLULUĞU NEDİR?

Kişisel verileri korumak amacıyla kamu tüzel kişiliğine haiz Kişisel Verileri Koruma Kurulu oluşturulmuştur.

Bununla  birlikte  KVKK hükümlerine göre işverene veri sorumlusu  olarak bir takım  sorumluluklar  yüklenmiştir. Öncelikle işveren gerçek veya tüzel kişi veri işlemeye başlamadan önce veri sorumluları siciline kaydolmak zorundadır.   Buna göre işveren kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek ve verileri muhafaza etmek amacıyla her türlü teknik ve idari önlemleri  almak zorundadır.   

İşveren kişisel verilerin  daha rahat   işlenmesi amacıyla başkasına  da yetki verebilir. Bu durumda işverenin  kişisel verilerin korunması,muhafaza  edilmesi ,yok  edilmesi vs. her türlü işlemden doğan zararda yetkilendirdiği kişi/kişilerle  birlikte hukuki ve cezai  sorumluluğu bulunmaktadır.  

İŞÇİNİN  HUKUKİ ÇÖZÜM OLANAKLARI NELERDİR?

İşçinin kendi kişisel verileri esas alınarak sahip olabileceği haklar KVKK m.11 hükmünde düzenlenmiştir. Buna  göre işçinin;

“ a) Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme,

b) Kişisel verileri işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,

c) Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,

 ç) Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,

d) Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,

e) 7nci maddede öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,

f) (d) ve (e) bentleri uyarınca yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,

g) İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,

ğ) Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme” hakkı mevcuttur.

İşçi bu konudaki taleplerini işverene veya yetkilendirdiği kişiye iletebilir. Taleplerin yazılı iletilme zorunluluğu yoktur ancak daha sonra ispat edilmesi yönünden taleplerin yazılı olarak ve ya internet ortamında iletilmesi tercih edilmelidir.  Veri sorumlusu başvuruda bulunan talepleri en geç 30 gün içinde ve işlem ayrıca belirli bir maliyet gerekmiyorsa ücretsiz olarak sonuçlandırır. Talebin kabulü ya da reddedilmesi durumunda gerekçesi  de  dahil olmak kaydıyla  işçiye yazılı olarak  veya elektronik ortamda  bildirilir.

Başvurusu reddedilen işçi, işveren ya da yetkilendirdiği  kişinin  cevabını öğrendikten sonra 30 gün içinde ve herhalde başvuru yapıldığından itibaren 60 gün içinde Kurula şikayette bulunabilir. Dikkat edilmesi gereken husus belirtilen başvuru yolu tüketilmeden şikayet yoluna başvurulamaz.

            Ayrıca işçinin kişilik haklarının ihlal edilmesi halinde;

1. Tecavüzün(saldırının) önlenmesi,bu yöndeki kararların üçüncü kişilere bildirilmesi ve yayımlanması,
2. Maddi ve manevi tazminat ,manevi tazminat yerine diğer bir giderim biçimi ya da  bunun tazminata eklenmesi,
3. Ayrımcık tazminatı ya  da sendikal tazminat,

      5.   İş akdinin geçersizliği,işçi tarafından iş akdinin  haklı nedenle feshi  ve tazminat gibi      

            birçok hukuki olanak kullanılabilir

Bununla birlikte kişilik haklarının  ihlali halinde ceza kanunlarına göre sorumlular cezalandırılabilir ve haklarında idari para cezası uygulanabilir .

Unutulmamalıdır ki   kişisel haklar karşı tarafın rızasının veya özel yada  kamusal nitelikli üstün bir yararın bulunması yahut yasanın verdiği bir yetkinin kullanılması nedeniyle sınırlandırılabilir.

Bununla birlikte  kişisel verilerin işçinin rızası dışında hangi durumlarda işleneceği KVKK m. 5  vd. hükümlerinde de  ayrıntılı olarak belirtilmiştir.